Nöbetçi Eczaneler
18 yaş altı sigorta iptali iddiaları neden gündemde?
Sosyal medya, televizyon ve haber sitelerinde sıkça yer bulan “18 yaş altı sigorta iptali” iddiaları, erken yaşta çalışma hayatına atılan vatandaşlar arasında ciddi bir tedirginliğe yol açtı. Özellikle emeklilik planı yapan kişiler, “Sigorta başlangıcım silinir mi?”, “EYT hakkım gider mi?” gibi sorulara yanıt aramaya başladı.
SGK uzmanlarının değerlendirmelerine göre konu, kamuoyunda sanıldığı gibi tüm 18 yaş altı sigortalıları kapsamıyor. Asıl tartışma, yalnızca belirli bir sigortalılık türü üzerinden yürütülüyor.
Risk kimleri kapsıyor, kimleri kapsamıyor?
Uzman açıklamalarına göre, 18 yaşından küçükken farklı bir işverenin yanında fiilen çalışan ve sigortalı bildirilen kişiler açısından herhangi bir risk bulunmuyor. Fabrika, market, atölye, restoran veya benzeri işletmelerde çalışanların sigorta başlangıçları geçerliliğini koruyor.
Bu kişilerin:
• Sigorta başlangıç tarihleri
• Prim günleri
• Emeklilik hakları
tamamen güvence altında bulunuyor.
Ancak tartışmanın merkezinde yer alan grup oldukça dar: anne veya babasına ait işyerinde sigortalı gösterilen çocuklar.
Sorunun kaynağı: 2013 SGK genelgesi
Mevcut tartışmanın temelinde SGK’nın 2013 yılında yayımladığı 2013/11 sayılı genelge yer alıyor. Bu düzenlemeye göre, bir çocuğun anne veya babasının işyerinde sigortalı sayılabilmesi için yalnızca bildirim yeterli değil.
Genelgeye göre:
• Vasi onayı bulunması
• Mahkeme (hakim) kararıyla onaylanmış hizmet sözleşmesi olması
şart koşuluyor.
Bu şartları taşımayan aile içi sigortalılık bildirimleri, SGK tarafından yapılan geriye dönük incelemelerde geçersiz sayılabiliyor.
En büyük risk: yıllar sonra iptal
Uzmanlara göre en kritik sorun, bu incelemelerin yıllar sonra, emeklilik aşamasında ortaya çıkması. Vatandaşlar 20–30 yıl önce sigortalı olarak gösterilmiş olsa bile, gerekli hukuki şartlar yoksa bu süreler iptal edilebiliyor.
Bu durum:
• Sigorta başlangıç tarihinin ileriye atılmasına
• Prim günlerinin düşmesine
• Emeklilik hakkının gecikmesine
neden olabiliyor.
EYT hakkı tehlikeye girebilir mi?
En çok tartışılan konu ise EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) düzenlemesi. İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 öncesine dayanan bazı kişiler, anne-baba işyerindeki sigortalılıkları üzerinden EYT hakkı kazandığını düşünürken, olası iptaller bu hakkı ortadan kaldırabiliyor.
Sigorta başlangıcının ileriye alınması durumunda kişi:
• EYT kapsamından çıkabiliyor
• Emeklilik tarihi yıllarca ertelenebiliyor
Ayrıca bazı durumlarda daha önce bağlanmış emekli maaşlarının dahi yeniden hesaplanması gündeme gelebiliyor.
Yargı ne diyor? fiili çalışma esas alınmalı
Yargı kararları ise SGK uygulamalarından daha farklı bir yaklaşım ortaya koyuyor. Mahkemeler, sadece şekli eksikliklere değil, gerçek çalışma olup olmadığına bakıyor.
Değerlendirilen kriterler arasında:
• Fiili çalışma var mı?
• İşyerinin faaliyet durumu neydi?
• Ücret ödemeleri ve bordrolar mevcut mu?
• Tanık beyanları çalışmayı doğruluyor mu?
yer alıyor.
Yargıtay’ın emsal nitelikteki kararlarında da, fiili çalışmanın ispatlanması halinde sigortalılık haklarının korunması gerektiği vurgulanıyor. Özellikle çocukların sosyal güvenlik hakkının ileride aleyhe kullanılmaması gerektiği yönünde değerlendirmeler dikkat çekiyor.
Vatandaşlar ne yapmalı?
Uzmanlar, 18 yaşından önce sigortalı bildirimi yapılan kişilerin e-Devlet üzerinden hizmet dökümlerini düzenli olarak kontrol etmeleri gerektiğini belirtiyor.
Olası risklere karşı öneriler:
• Hizmet dökümünü kontrol etmek
• Eksik veya şüpheli kayıtları tespit etmek
• Gerekirse hukuki destek almak
• SGK incelemelerinde süreci takip etmek
Olası bir iptal durumunda ise yargı yolunun açık olduğu ve fiili çalışmanın ispatlanması halinde hak kaybının önlenebileceği ifade ediliyor.