Yeni yönetmelik, 4 Kasım 2016 tarihinden bu yana uygulanan düzenlemenin yerini aldı. Gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılacak merkezlerin başvuru, açılış, çalışma ve fiziki koşulları ile personel standartları yeniden belirlendi.
Engelli bireylerin hakları ve mahremiyeti ön planda olacak
Yönetmelikte özel bakım hizmetlerinin sunumunda engelli bireylerin bireysel özerkliğine saygı gösterilmesi, sosyal çevrelerine mümkün olduğunca yakın merkezlerde hizmet almaları ve diğer bireylerle eşit fırsatlara sahip olmaları temel ilkeler arasında yer aldı.
Engelli bireylerin bağımsız yaşamlarını sürdürebilmeleri ve toplumsal yaşama tam ve etkin katılımlarının desteklenmesi amacıyla erişilebilirlik, ayrımcılığın önlenmesi ve özel hayat ile mahremiyetin korunmasına yönelik esaslar da düzenlendi.
Evde bakım şartlarını taşıdığı tespit edilen engelli bireylerin öncelikle evde bakıma destek yardımı veya evde bakım desteğinden yararlandırılması öngörülürken, ailenin bakım sorumluluğunu üstlenemediğinin belirlenmesi durumunda özel bakım merkezleri alternatif hizmet modeli olarak devreye girecek.
Merkez açmak için beş aşamalı süreç
Yeni düzenlemeyle özel bakım merkezi açılışında başvuru, konum uygunluk, ön izin, açılış onayı ve faaliyet izni olmak üzere beş aşamalı bir sistem getirildi.
Başvurular Bakanlığın bilgi sistemleri üzerinden yapılacak. Her yıl şubat ayında ise illerin nüfusu, bakım hizmetlerine yönelik ihtiyaç, mevcut merkezlerin kapasiteleri ve açılış süreci devam eden merkezlere ilişkin bilgiler Bakanlığın internet sitesinden duyurulacak.
Başvuruların değerlendirilmesi amacıyla il müdürlükleri bünyesinde açılış değerlendirme komisyonları oluşturulacak. En az beş kişiden oluşacak komisyonda en az bir mimar ve bir inşaat mühendisi bulunacak. Komisyon, merkezleri hem dosya üzerinden hem de yerinde inceleyerek mevzuata uygunluk değerlendirmesi yapacak.
Personel şartları da yeniden belirlendi
Faaliyet izni verilen bir merkezin hizmet sunmaya başlayabilmesi ve engelli birey kabul edebilmesi için belirli sayıda personelin istihdam edilmesi zorunlu olacak.
Buna göre merkezlerde en az bir meslek personeli, bir sağlık personeli, dört bakıcı personel, bir temizlik personeli ve üç nöbet sorumlusu bulunacak.
Özel bakım merkezlerine yapılacak ödemeler yeniden düzenlendi
Yönetmelikle Bakanlık tarafından özel bakım merkezlerine yapılacak bakım ödemelerinin hesaplanmasına ilişkin esaslar da değiştirildi.
Gündüzlü bakım merkezlerinde günde sekiz saat tam gün hizmet alan her engelli birey için 10 bin gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucunda bulunan tutar aylık bakım ücreti olarak ödenecek. Dört saatlik yarım gün hizmette ise bu tutarın yarısı uygulanacak.
Yatılı bakım merkezlerinde 24 saat bakım hizmeti alan her engelli birey için aylık ödeme, 20 bin gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı üzerinden hesaplanacak.
Bakım Hizmetleri Kalite Standartlarında yüzde 60 ve üzerinde başarı sağlayan yatılı bakım merkezlerine ise personel sayısı ve niteliği, bakım hizmetlerinin kalitesi ve engelli bireylerin memnuniyet düzeyi dikkate alınarak ayrıca teşvik ödemesi yapılabilecek.
Ancak bir engelli birey için 2828 sayılı Kanun kapsamında ödenen bakım ücreti ile yönetmelik kapsamında verilecek teşvik ücretinin toplamı iki net asgari ücret tutarını aşamayacak.
Merkezler yılda en az iki kez denetlenecek
Yeni yönetmelikle özel bakım merkezleri için faaliyet, faaliyet dışı ve uygunluk denetimi olmak üzere üç farklı denetim türü belirlendi.
Faaliyet denetimleri, il müdürlüklerince hazırlanan plan doğrultusunda yılda en az iki kez gerçekleştirilecek. Bunun yanı sıra ihbar ve şikâyetler üzerine veya medya, sosyal medya ve elektronik ortamlarda yer alan bildirimler doğrultusunda habersiz denetim yapılabilecek.
Merkezler, denetim planı dışında da gerekli görülmesi halinde her zaman habersiz şekilde denetlenebilecek.
Denetimlerde tespit edilen eksikliklere göre uyarı, süre verilmesi, idari para cezası ve merkez kapatma gibi yaptırımlar uygulanabilecek. İdari para cezasına konu eksikliklerin giderilmesi için en fazla 30 gün süre tanınacak. Sürenin sonunda eksikliklerin devam ettiğinin belirlenmesi halinde uygulanacak idari para cezası iki katına çıkarılacak.
Beş kez ceza alan merkez kapatılacak
Aynı eksikliklerin verilen sürelerin sonunda giderilmemesi halinde merkezin Bakanlık tarafından kapatılması gündeme gelecek.
Ayrıca bir yıl içerisinde beş kez idari para cezası uygulanan özel bakım merkezi de kapatılacak. Bu şekilde kapatılan merkezin kurucusunun yeniden özel bakım merkezi açmasına izin verilmeyecek.
Engelli bireylere yönelik tehdit, baskı, özgürlüğün keyfi biçimde kısıtlanması veya fiziksel, cinsel, tıbbi, psikolojik ya da ekonomik zarar doğuran davranışların önlenmesi için gerekli tedbirleri almayan kurucu veya sorumlu müdüre ise 400 günden az olmamak üzere adli para cezası uygulanacak.
Bazı ihlallerde doğrudan kapatma
Faaliyet izin onayı alınmadan hizmet vermeye başlayan, izinsiz şekilde nakledilen veya devredilen merkezler ile faaliyet işlemleri sırasında gerçeğe aykırı belge veya beyanda bulunduğu belirlenen merkezler doğrudan kapatılabilecek.
Yönetmelik kapsamında kapatılan merkezlerin kurucularının yeniden özel bakım merkezi açmasına da izin verilmeyecek.
Yeni düzenlemeyle birlikte özel bakım merkezlerinde hem hizmet kalitesinin artırılması hem de engelli bireylerin haklarının, güvenliğinin ve mahremiyetinin daha güçlü şekilde korunması hedefleniyor.