Vatandaşlık maaşında hazırlıklar sürüyor
Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin ayrıntıları gündeme geldi. Dar gelirli hanelerin ekonomik koşullarını iyileştirmeyi ve temel ihtiyaçlarını karşılamalarını kolaylaştırmayı amaçlayan modelde, ailelerin gelirleri ile ihtiyaçlarının birlikte değerlendirilmesi öngörülüyor.
Sabah Gazetesi’nden Önder Yılmaz’ın aktardığı bilgilere göre, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalarda destekten yararlanacak hanelerin belirlenmesi, yardım miktarlarının hesaplanması ve ödemelerin yapılacağı sistem üzerinde duruluyor. Ancak açıklanan ayrıntıların önemli bir bölümü taslak çalışma niteliği taşıyor.
Hane geliri için 23 bin 552 TL sınırı gündemde
Taslak çalışmada, hane halkının toplam gelirinin 23 bin 552 TL’nin altında olması temel değerlendirme ölçütlerinden biri olarak öne çıkıyor. Haberde söz konusu tutar, en düşük emekli aylığı üzerinden ele alınıyor.
Ailelerin yalnızca gelir miktarına göre değil, barınma koşulları ve temel ihtiyaçları bakımından da değerlendirilmesi planlanıyor. Bu kapsamda kira ödeyenler, çocuk sahibi olanlar ve enerji giderleri yüksek olan hanelerin ihtiyaçlarının ayrı ayrı belirlenmesi hedefleniyor.
Belirlenen gelir seviyesinin üzerinde kalan hanelerin destek kapsamına alınmaması öngörülürken, kesin başvuru koşulları ve uygulama esaslarının netleşmesi bekleniyor.
Kira, gıda ve enerji giderlerine destek planlanıyor
Sabah Gazetesi’nin haberinde yer alan taslak modele göre, bütün ailelere aynı miktarda ödeme yapılması yerine, hanelerin ihtiyaçlarına göre kademeli destek verilmesi üzerinde duruluyor.
Planlanan destek kalemleri arasında elektrik, doğal gaz, yakacak ve barınma giderlerine yönelik konut yardımı, kira desteği, çocuk yardımı, abonelik faturalarına katkı ve gıda yardımı bulunuyor.
Yardımların dağılımında bölgesel koşulların da dikkate alınması öngörülüyor. Büyükşehirlerde kira giderlerinin, kış şartlarının ağır geçtiği Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi illerde ise enerji maliyetlerinin öncelikli ihtiyaçlar arasında değerlendirilmesi planlanıyor.
Bazı hanelerin aynı anda birden fazla destek kaleminden yararlanabilmesi de gündemde. Bununla birlikte, yapılacak toplam yardımın belirlenen üst sınırı aşmaması hedefleniyor.
Haneler dijital veriler üzerinden belirlenecek
Sistemin önemli başlıklarından birini, destek alacak ailelerin nasıl tespit edileceği oluşturuyor. Haberde aktarılan taslağa göre, ihtiyaç sahibi hanelerin belirlenmesinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının verilerinden ve mevcut kamu kayıtlarından yararlanılması planlanıyor.
SGK kayıtları, gelir bilgileri, banka hesap hareketleri ve tapu verilerinin değerlendirmeye alınması öngörülüyor. Bunun yanında hanenin kira ödeyip ödemediği, çocuk sahibi olup olmadığı, tek başına yaşayıp yaşamadığı ve düzenli gelir durumu gibi ölçütlerin de incelenmesi planlanıyor.
Bu yöntemle ihtiyaç sahiplerinin belirlenmesinde dijital veri sistemlerinin ağırlık kazanması hedefleniyor. Böylece gelir ve ihtiyaç tespitinin büyük ölçüde elektronik ortamda yürütülmesi amaçlanıyor.
Taslak kapsamında emeklilerin de belirlenen koşulları karşılamaları halinde sistemden yararlanabilmesi öngörülüyor. Ancak başvuruların değerlendirilmesinde kullanılacak kesin kriterlerin ve gelir hesaplama yönteminin açıklanması bekleniyor.
2,5 milyon hane için destek öngörülüyor
Sabah Gazetesi’nden Önder Yılmaz’ın haberinde aktarılan etki analizi tahminlerine göre, vatandaşlık maaşı uygulamasının yaklaşık 2,5 milyon haneyi kapsaması bekleniyor. Haberde toplam destek büyüklüğünün 1,5 trilyon liraya ulaşabileceği bilgisi de yer alıyor.
Söz konusu rakamlar, planlanan sistemin olası kapsamına ilişkin tahminler olarak öne çıkıyor. Hane başına ne kadar ödeme yapılacağı, yardımın hangi sıklıkla verileceği ve toplam bütçenin hangi dönem için hesaplandığı gibi ayrıntıların ise netleşmesi gerekiyor.
Başvurular e-Devlet üzerinden yapılabilecek
Taslakta, vatandaşlık maaşına başvurmak isteyenler için merkezi bir kayıt sistemi oluşturulması planlanıyor. Başvuruların e-Devlet üzerinden ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla alınması üzerinde duruluyor.
Başvuru sahiplerinin bilgileri, belirlenecek ölçütler doğrultusunda elektronik sistem üzerinden değerlendirilecek. Böylece gelir durumu ve ihtiyaç kriterlerine ilişkin kontrollerin dijital ortamda yapılması amaçlanıyor.
Destek almaya hak kazanan vatandaşlar için “vatandaşlık maaşı kartı” çıkarılması da planlanan uygulamalar arasında bulunuyor. Yardımların bu kart üzerinden ulaştırılması, temel ihtiyaç ürünlerinin indirimli alınabilmesi ve belirli tutarların nakit olarak çekilebilmesi seçenekleri değerlendiriliyor. Kartın kullanım koşulları ve hangi harcamalarda geçerli olacağına ilişkin ayrıntıların ayrıca netleştirilmesi gerekiyor.
İlk ödemeler için 2027’nin ilk çeyreği hedefleniyor
Sabah Gazetesi’nin haberinde aktarılan takvime göre, pilot uygulamanın yapılacağı illerin Aralık 2026’ya kadar belirlenmesi, ilk ödemelerin ise 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması hedefleniyor.
Pilot uygulamanın sonuçlarının izlenmesi ve sistemde tespit edilecek aksaklıkların giderilmesinin ardından modelin 2027 yılı içinde tüm illere yaygınlaştırılması öngörülüyor.
Vatandaşlık maaşından yararlanmak isteyenlerin kesin gelir sınırını, başvuru tarihlerini ve ödeme miktarlarını öğrenebilmesi için uygulama esaslarının resmen açıklanması gerekiyor. Mevcut bilgiler, Sabah Gazetesi’nden Önder Yılmaz’ın haberinde aktarılan hazırlık ve taslak çalışma ayrıntılarına dayanıyor.